Finansal Analiz Nedir?

Anahtar Bilgiler

• Finansal analiz, bir şirketin performansını ve gelecek potansiyelini belirlemek için finansal tablolardaki çeşitli göstergeler ve oranlar kullanılarak yapılan bir inceleme yöntemidir.
  
  
• En popüler finansal analiz yöntemleri dikey ve yatay analiz, oran analizi, trend analizi ve karşılaştırmalı analiz olarak sıralanabilir.
  
  
• Finansal analiz, şirketlerin kârlılığı artırma ve mali riskleri azaltmalarına katkıda bulunurken; yatırımcıların da yatırım kararlarını güçlü temeller üzerine inşa etmelerine olanak tanır.

Selam Paparalı! Yatırım yapmaya başladığında sıkça duyacağın kavramlardan biri var bugün odağımızda. Çok jenerik bir biçimde her yerde karşına çıkabilecek “finansal analiz” kavramına analitik bir yerden yaklaşacak, “Finansal analiz nedir?”, “Kimler finansal analiz yapar?”, “Finansal analiz ne işe yarar?” gibi soruların yanıtlarını vereceğiz. Lâfı çok uzatmadan konuya girelim, sen de hazırsan! 😎

Finansal Analiz Nedir?

Yatırım perspektifinden basitçe açıklamak gerekirse finansal analiz, hisse senetleri borsada işlem gören bir şirketin performansını ve gelecek potansiyelini belirlemek için kullanılan, söz konusu işletmenin mali durumunu matematiksel bir temel üzerinden değerlendirmek için uygulanan ve bu sayede riskleri yönetmeye yarayan bir inceleme sürecidir. Finansal analizde çoğunlukla işletmenin ödeme gücü, likidite miktarı, gelir-gider dengesi, mali tabloları, nakit akışları ve ekonomik göstergeleri incelenir. 

Finansal analizin yatırımcılar için önemi, yatırım kararları için stratejik argümanlar kazandırmasında yatar. Yatırımcılar, yatırımlarını temellendirmek ve daha stratejik yatırım kararları alabilmek için güçlü referans noktalarına sahip olur. Finansal analiz sayesinde bir şirketin kısa vadeli ve uzun vadeli riskleri ve potansiyel performansı hakkında fikir sahibi olunur; bu da yatırımcıların hisse senedine yatırım yapıp yapmaması için gerekçeler oluşturur.  

Kısa vadeli finansal analiz ve uzun vadeli finansal analiz, amaçlar ve odak noktaları açısından birbirinden farklılaşır. Kısa vadeli analiz 1 yıl veya daha kısa sürelerde, şirketlerin borç ödeme kabiliyetlerine, nakit akışlarına bakarken, uzun vadeli analizde daha stratejik bir bakış açısıyla finansal yapı, kârlılık, büyüme gibi kriterleri değerlendirilir. Kısa vadeli finansal analiz ve uzun vadeli finansal analiz arasındaki farkları tek bir tabloda özetleyelim:

En popüler finansal analiz yöntemleri

Finansal analiz yapılırken, şirketlerin mali tabloları, nakit akışı metrikleri, gelir-gider verileri kullanılır. Bu tabloların incelemesinde tercih edilen yöntemler de amaca göre farklılık gösterebilir. Finansal analiz yöntemleri, tıpkı daha önce şirket değerleme yöntemlerini konu aldığımız yazıda yer verdiğimiz farklı değerleme yöntemlerinde olduğu gibi yapılacağı amaca göre değişir. En popüler finansal analiz yöntemlerini kabaca dikey ve yatay analiz, oran analizi, trend analizi ve karşılaştırmalı analiz gibi dört farklı başlıkta inceleyebiliriz. 

• Dikey ve yatay analiz: Bu iki yöntem, finansal tabloların değerlendirilmesinde kullanılan iki temel yöntem olarak öne çıkıyor. İngilizcede vertical analysis olarak anılan dikey analiz, genellikle finansal tablonun iç yapısını incelemek ve içinde bulunulan döneme dair bir değerlendirme yapmak için kullanılır. Bu analiz biçiminde oransal dağılım, toplam büyüklüğe göre belirlenir. Gelir tablosu inceleniyorsa dikey analizde net satışlar toplam büyüklük olarak kabul edilir, şayet bilançonun geneli dikey analize konu ediliyorsa burada da toplam varlıklar toplam büyüklük olarak sayılır. Yatay analiz ise söz konusu şirketin farklı dönemlerde nasıl performans gösterdiğini ölçmek için kullanılır. Birden fazla dönemi karşılaştırarak büyüme ve küçülme / yavaşlama eğilimlerini ölçmeyi hedefleyen yatay analiz, İngilizcede horizontal analysis olarak bilinir. Bir şirket bilanço açıkladığında, genellikle satış, kâr, gelir büyümelerini yatay analize göre yatırımcılara sunar. Örneğin mevcut çeyrekteki rakamlar, bir önceki veya bir yıl öncenin aynı dönemindeki rakamlarla kıyaslanır ve böylece şirketin hem yıllık hem de çeyreklik performansı belirlenir.
  

• Oran analizi: Bir şirket hakkında finansal analiz derinleştirilmek istendiğinde, oranlara daha yakından bakılabilir. Likidite, kârlılık, faaliyet kârı veya finansal yapı oranları, en çok bakılan finansal veriler arasında yer alır. Likidite oranı şirketin kısa vadeli borç ödeme gücünü ölçmeye odaklanır ve ayrıntılarına “likidite nedir” başlıklı yazımızda değindiğimiz cari oran, asit-test, nakit oranı gibi formüllerle hesaplanır. Kârlılık oranları, şirketlerin gelirine ve öz kaynaklarına göre ne kadar kârlı olduğunu tespit etmekte kullanılır. Faaliyet oranları, daha çok şirketin verimliliğini hesaplamak ve iş modelinin geçerliliğini sorgulamak için kullanılır. Alacak tahsil süresi, stok devir hızı, borç ödeme süresi gibi metrikler; şirketin operasyonel verimliliğinin ölçütü kabul edilir. Finansal yapıya dair ipuçları sunan borç/öz sermaye oranı, toplam varlıklar/öz kaynaklar veya faaliyet kârı/faiz giderleri gibi formüller de şirketin finansal esnekliğini ortaya koyar.
  

• Trend analizi ve karşılaştırmalı finansal analiz: Trend analizi ve karşılaştırmalı finansal analiz, tabiri caizse “büyük resmi” görmeye odaklanır. Karşılaştırmalı analizde, yukarıda sıraladığımız oransal analizler kullanılarak sektörün, kategorinin daha geniş trendi öğrenilmeye çalışılır. Şirket, aynı sektörde faaliyet gösteren benzer büyüklükteki bir rakibiyle kıyaslanarak büyüme potansiyeli karşılaştırmalı bir biçimde açığa çıkarılmaya çalışılır. Veya sektörün genel büyüme kapasitesi içinde söz konusu hisse senedinin nasıl konumlandığı, sektörel trendler ışığında araştırılır. 

Finansal analiz araçları ve teknikleri

Evet Paparalı, gördüğün üzere, finansal analiz yaparken matematiksel formüllerle ve rakamlarla bolca çalışman gerekiyor. Hadi gel konumuza devam edelim.👇

Finansal analizde, bilanço verileri, gelir tabloları ve nakit akışı tablolarından fazlasıyla yararlanılır. Zira halka açık şirketlerin her çeyrek sonunda kamuoyuyla paylaşmakla yükümlü olduğu bu tablolar, pek çok ipucu barındırır. Bir şirketin öz sermayesi güçlü olabilir, ancak üretimsel zorluklar şirketin büyümesini kısıtlayabilir. Diğer bir örnekte bir şirket çok fazla para yakıyor olabilir ve geliri yükselmesine rağmen kâr marjları bir türlü bir trend yakalayamaz; ancak büyüme yolculuğunda olan bir şirketin finansal sonuçlarında bu izleri görmek de şaşırtıcı olmaz. Şirketin nakit akışı çok sağlıklı görünüyor olsa da Ar-Ge yatırımları konusundaki atalet, gelecekteki büyüme potansiyelini kısıtlayabilir… Gördüğün gibi, hem rakamlar hem de sektörün genel gidişatı birlikte değerlendirildiğinde, şirketin yatırım performansına dair pek çok ipucu yakalanabilir. 

Bu işlemleri yaparken karmaşık tablolarla tek başına uğraşmak zorunda olduğunu düşünme. Pek çok finansal yatırım uygulaması ve hisse senedi veri sağlayıcısı, bilançoları anlaşılabilir bir biçimde takip edebilmen için işini kolaylaştıracak ürünler sunuyor. Hatta pek çok şirket, finansal modellemelerini bu yazılımları kullanarak yapıyor. Mevcut performans verileri kullanarak geleceğe dair modelleme yapmaya olanak tanıyan Excel, Power BI ve Tableau gibi araçlar, matematiksel temsiller aracılığıyla şirketlerin gelecekteki performansına dair ipuçları sunmaya yarıyor. Ayrıca süreçleri finansal veri görselleştirme yoluyla daha anlaşılabilir bir forma sokan bu yazılımlar, bütçelemeden satış büyümesi tahminine, indirgenmiş nakit akışından farklı finansal tabloların birbiriyle ilişkisine kadar pek çok mali göstergeyi daha kolay kavranabilir ve bilimsel temellere dayanan tahminleme yöntemlerine dönüştürüyor. 

Finansal Analizin İşletmelere ve Yatırımcılara Sağladığı Faydalar

Finansal analiz, yatırım perspektifinde yalnızca yatırımcılar tarafından yürütülen bir süreçmiş gibi görünse de, aslında işletmeler de oyun planlarını finansal analizler ışığında kurar. Dolayısıyla finansal tablo analizi, hem işletmelere hem de yatırımcılara fayda sağlar. 

Hep hatırlamamız gereken bir cümleyi tekrar hatırlayalım: Ölçemediğini yönetemezsin! Finansal tablo analizi, şirketlerin kârlılığı sıkıştıran ve büyüme potansiyelini engelleyen darboğazları keşfetme olanağı sunar. Şirketler verimlilik kayıplarını finansal tablolar üzerinden tespit edebilir ve bu alanlarda önlemler alarak, maliyetlerini azaltarak kâr marjlarını artırabilir.

Diğer taraftan; mali tablolar yalnızca darboğazları göstermez, aynı zamanda risklere dair de fikir verir. Örneğin bir imalat şirketinin fire kaynaklı maliyetleri giderek artıyorsa veya makinelerinin yıpranma payı artıyorsa, burada hem eksik yatırım kaynaklı riskler hem de gelecekte takip edilebilecek yatırım fırsatları keşfedilebilir. Bu açıdan, finansal tablo analizi risk yönetimi perspektifinden de önem arz eder.
Şayet bir yatırımcıysan, finansal analizin yatırımcı cephesindeki en büyük kazanımı ise yatırım kararlarını rasyonel temellere oturtması olarak özetlenebilir. Finansal analizi etkin bir biçimde kullanan yatırımcılar, temelsiz ve geleceğe dair hiçbir öngörü içermeyen yatırım kararları almaktansa, matematiksel modellemelere dayanan stratejik kararlar alabilir. Giriş ve çıkış noktalarını çeşitli göstergeler üzerinden keşfedebilen yatırımcılar, argümansız yatırım yapanlardan birkaç adım önde olur.

Kredi değerlendirme kuruluşları da finansal analizden yararlanır. Tıpkı bireyler gibi, işletmeler de çeşitli yatırımları için bankalardan kredi alır. Bu noktada bankalar ve diğer finansman şirketleri de finansman sağlayacakları şirketin finansal tablolarını analiz ederek kredi değerlendirme süreçleri yürütür. Borç ve yükümlülüklerini karşılama kapasitesi zayıf olan şirketlerin kredi alma olasılığı da düşer; öte yandan güçlü bir nakit akışı ve öz sermayesi olan şirketler, güçlü likiditeleri sayesinde daha kolay kredi alabilir. 

Finansal Analiz Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Papara Invest Blog’daki tüm yazılarda vurguladığımız hususlardan biri de, hiçbir ekonomik göstergenin, finansal verinin, tablonun; bir şirketin gelecek potansiyeline dair kesin ve değişmez sonuçlar sunamayacağı… Zira şirketler mevcut konjonktürden, siyasi ve ekonomik ortamdan bağımsız varlıklar değildir. Buna dair en güçlü örneklerden birini, 2020’den itibaren en az iki yıl boyunca etkilerini yaşadığımız pandemiden biliyoruz. Piyasa literatüründe “siyah kuğu” olarak bilinen küresel salgın, bize iş modellerinin birkaç günde ters dönebileceğini, önceden kabul görmüş iş yapma biçimlerinin artık işlemez olabileceğini gösterdi. Bu noktada, bir yatırımcı olarak finansal analiz yaparken dikkat edilmesi gerekenleri bir köşeye not etmeni öneriyoruz:  

• Veri güvenilirliği ve doğruluğu: Halka açık şirketler yatırımcılarına doğru ve güvenilir veriler sunmakla yükümlüdür; ancak tespit edilene kadar, bu verilerin doğruluğu ve güvenliği de risk altında olabilir. Bir şirket için ılımlı rüzgârlar tam güç esse de, hiçbir şeyin her zaman yolunda gitmeyebileceğini aklının bir köşesinde tutmalısın. Dolayısıyla tüm göstergeleri uzun bir süre boyunca olumlu seyreden hisse senetlerine karşı daha şüpheci yaklaşman, veri güvenilirliği ve doğruluğunu birkaç kez teyit etmen açısından önem taşır.
  
  
• Makroekonomik faktörlerin etkisi: Papara Invest Blog’un sıkı takipçilerinden biriysen, “Ekonomik veriler ve piyasaya etkileri” başlıklı yazımızda değindiğimiz notları da mutlaka hatırlarsın. Bir şirketin finansal esnekliği ne kadar yüksek olursa olsun, makroekonomik koşullar hisse senedi performanslarında önemli etkilere sahiptir. Örneğin yüksek enflasyon, daha yüksek faiz oranlarını beraberinde getirir; bu da şirketler için büyümede daralma anlamına gelebilir. Artan işsizlik, verimliliğe ve satışlara yansır. Küresel perspektifte artan hammadde fiyatları, yerel ekonomilere de enflasyon olarak yansıyabilir. Tüm bu ekonomik göstergeler, hisse senetlerine, şirketlere etki eder.
  
  
• Finansal manipülasyon riskleri ve etik ilkeler: Her ne kadar Sermaye Piyasası Kurulu veya ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu gibi yapılar sermaye piyasalarının etik ilkeler çerçevesinde işlerliğini sağlamaya odaklansa da, piyasada manipülasyon yapan ve bazı hisse senetlerinin belirli dönemlerde finansal tablolardan bağımsız olarak daha fazla yükselmesine sebep olan piyasa oyuncuları olur. Bu noktada olağandışı piyasa hareketlerine karşı gözün açık olmalı.

Bir solukta “Finansal analiz nedir?” sorusuna yanıt verdiğimiz bu yazımızda işine yarayabilecek bilgilere dair kısa kısa derlemeler yaptık Paparalı. Papara Invest Blog’u takip ederek yazı içinde bahsi geçen temel analiz yöntemlerine, risk yönetimi stratejilerine, yatırım analizi stratejilerine, finansal modelleme yöntemlerine dair ayrıntılı bilgilere ulaşabilirsin. Dileriz keyif almış, bu yazımızdan yararlanmışsındır!

Sıkça Sorulan Sorular

Finansal analizi kimler kullanır?

Finansal analizi yatırımcılar, finans profesyonelleri, analistler, kredi verenler kullanır. Finans piyasalarında işlem yapan veya finans piyasası aktörleri ile ilişki içinde olan tüm paydaşlar, finansal analiz yöntemlerinden yararlanır. 

Finansal analizin faydaları nedir?

Finansal analiz risklerin ve fırsatların keşfedilmesinde, bir şirketin büyüme ve getiri potansiyelinin belirlenmesinde, geleceğe dair tahminleme ve finansal modelleme yapma gibi başlıklarda faydalıdır. Finansal analiz, yatırımcıların yatırım kararlarını matematiksel ve rasyonel temellere göre almasını sağlar. 

Finansal analiz neden önemlidir?

Finansal analiz, bir şirketin kısa ve uzun vadedeki finansal performansına dair tahminleme yapabilmek açısından önemlidir. Yatırımcılar yatırım kararlarını finansal analiz sonuçlarına göre verebilir. Trend analizi ve karşılaştırmalı analiz gibi yöntemlerle sektörel perspektifler kazanılabilirken, kredi veren bankalar şirketlerin finansal performanslarına dair inceleme yaparak risk analizi de gerçekleştirir. 

Yatırımcılar finansal analizden nasıl yararlanabilir? 

Yatırımcılar, finansal analiz araçlarını ve finansal analiz yöntemlerini kullanarak yatırım kararlarını rasyonel temeller üzerine kurabilir. Bir şirketin potansiyel büyüme ve kârlılık olasılıkları finansal analiz yoluyla modellenerek risk yönetimi yapılabilir. Finansal analiz, bir şirketin sektöründeki diğer şirketlere göre değerinin ölçümlenmesinde, sektörel trendlerin belirlenmesinde ve yatırım tezi oluşturulmasında kullanılır. 

Finansal analizde hangi yazılımlar kullanılır?

Finansal analiz yaparken özellikle finansal veri görselleştirmede Excel, Power BI ve Tableau gibi yazılımlardan yararlanılabilir.